روی همرفته تجزیه و تحلیل ما کاری مقدماتی برای نشر تاریخ قرن یازدهم شروانست (۱) .
تكمله هنگامی که چاپ این کتاب بپایان رسیده بود آقای محمدجوادمشکور استاد دانشمند و پرکار و دقیق دانشگاه تبریز ترجمه ای از کتاب «الفرق بين الفرق تاليف ابو منصور عبد القاهر بن طاهر بغدادی در گذشته در ٤٢٩ را بعنوان «تاریخ مذاهب اسلام با ترجمه الفرق بين الفرق » در تبریز ۱۳۳۳ انتشار داد. در صحایف ۲۷۵ - ٢٧٦ و ٢٩٦ این ترجمه در متن و حواشی مطالبی درباره بابك وخرم دینان هست و آنچه را در متن آمده است پیش ازین آورده ام. از متن تازی کتاب نخست چاپ بسیار پرغلطی بدستیاری محمد بدر در قاهره و بار دیگر بدستیاری محمد زاهد بن الحسن الكوثرى در قاهره در ١٣٦٧ - ١٩٤٨ چاپ کم غلط تری انتشار داده اند. عبدالرزاق ان رزق الله بن ابى بكر بن خلف رسعنی مختصری از این کتاب ترتیب داده که بنام مختصر كتاب الفرق بين الفرق » بدستیاری فیلیب حتی در ١٩٢٤ در قاهره چاپ شده است. در چاپ اول (ص٢٥١) در پایان کار بابك گفته شده است: «اخذ بابك واخوه اسحق بن ابراهيم و در جاپ دوم ( ص ١٦١) نیز عینا چنین آمده است. در نسخه مختصر آن (ص١٦٣) نیز چنینست و از این جا معلوم میشود که این خطا از ناشران نیست بلکه از مولف کتابست وابو منصور بغدادی که از مآخذی این مطلب را درباره بابك نقل کرده است بجای اینکه عبارت را اخذا سحق بن ابراهیم بابك واخوه» بنویسد یعنی اسحق بن ابراهيم مر بابك و برادرش را گرفت اهمال کرده و عبارت راسست تر اخذ بابك واخوه اسحق بن ابراهیم» نوشته که معنی روشن تر آن اینست که با بك و برادرش اسحق بن ابراهیم گرفتار شدند و حال آنکه در همه مراجع دیگر نام برادر بابك را كه گرفتار شده عبدالله نوشته اند و قطعا پدر با بك ابراهیم نام نداشته است و اسحق بن ابراهیم در ین مورد همان مرد معروف (۱) رجوع کنید بصحيفة ١٤٨ یادداشت شاره (۱) فصول راجع بشروان و الباب را فصل مربوط بشدادیان گنجه كتاب من بعنوان «مطالعات در تاریخ نماز Studies in Caucasian History چاپ ۱۹۵۳ تکمیل می کند
۱۸۳
