دو ارمنستان هست یکی بنام داخلی و دیگر بنام خارجی در برخی از قسمت های ارمنستان خارجی مسلمانان شهرهایی دارند که بدست آنهاست و مسلمانان پیوسته ر آن حکمرانی داشته اند ( هر چندگاهی ؟ ) و ارمنیان آنها را اجاره کرده اند. ( این گونه (شهرها از آن شاهان اسلامست مانند ارجيش ومناز جرد و خلاط .(۱) مرزهای ارمنستان خارجی پیداست کجاست مرزهای آن از شرق ببردعه می رسد از غرب ،بجزیره، از جنوب بآذربایجان و از شمال بنواحی روم در ست قاليقلا . جایگاه اخیر مردابی بود در میان کشور روم ( برضد مردم آذربایجان و جبال (ماد) و ری وغیره . و این شهر ( تختگاه)(ارمنستان) داخلیست پیش ازین گفته شد که دو ارمنستان داریم اما ارمنستان داخلی شامل دبیل (دوبن) و نشوا (نخجوان) و قالیقلاست و آنچه در دنباله آن در شمال قرار دارد و حال آنکه ارمنستان خارجی شامل برگری و خلاط و ارجیش ووسطان والزوزان آندز او استيك) و باروها و درها و نواحی و ایالاتیست که در میان آنهاست. ص٣٤٤) و دسترس آنها بدریا از طرابوزانست .... ب چاپ کریمرس ٣٤٨ ، دوخويه ٢٥٠) : « ببرخی ازین شاهان نوعی از خراج (ضرائب ورسوم اضافی (لوازم) تعلق می گرفت که هر سال رای شاه آذربایجان میفرستادند مرتباً سهلة)، بي وقفه ومانع آنها ( یعنی شاهان ارمنی) پیرو کسی بودند که بر آذربایجان فرمانروا بود و سعادت آنرا تأمین میکرد (۲). ابن ابی الساج از هدایایی که کم و بیس از ایشان می رسید خرسند بود (۳). اما هنگامی که این کشور (مملکه) بدست مرزبان بن محمد بن مسافر معروف بسلار افتاد وى بتأسيس ادارات ماليه (ديوان) ومميزى (قانون) (۱) درباره خاندانهای بازی که در شمال دریاچه وان مستمر و منسوب بقبيلة فیس بودند (بجز برگری که اصلا خانواده عثمان نامی آنجا را گرفته بود ) رجوع کنید کتاب مارکوارت جنوب ارمنسان ص ۲۹۹-٥٠١٠٣٠٤-٨ (۲) در چاپ دو خویه ص ٢٥٠ افزوده شده است: «بزرگان این نواحی که شاهان نواحی مرزی اطراف) بودند از شاه (ملك) آذر بایجان و ارمنستان و هر دواران فرمان می بردند. (۳) این نکته با مفاسه با مطالبی که بیش ازین در صحیفه ١٦٣ آمده است
١٦٥
