یب و از اطاعت بشاهنشاه دریغ داشته ( مراسلهای رد و بدل شده بوده و در جوابی که از قول تفسر نوشته آن مسائل را مورد مباحثه قرار داده است. مراسله مزبور باین طریق با تمامی ادبیات اندرزها که در دورۀ خسروان بکمال رسیده بوده و حاصل آنها تربیت و تعلیم مردم بوده کاملاً وفق میکرده است 7 امتحان دقیقتری این تصوّر اوّلی را بخوبی قوّت داد و استوار کرد و بمرتبه تصدیق رسانید و حالا من گمان دارم که میتوانم بیقین صادق حکم کنم بر اینکه نامه تنسر در عهد خسرو اوّل انشا و تلفیق شده است. تفسر حکایت میکند که اردشیر عذابی را که برای گناهان خلق نسبت بخدا مقرر بود تخفیف داد و ملایم گردانید چه در روزگار پیشین هر که از دین برگشتی حالاً عاجلاً قتل وسیاست فرمودندی، شهنشاه فرمود که چنین کس را بحبس باز دارند و علما مدت یکسال بهر وقت او را خوانند و نصیحت کنند و ادله و براهین برو عرض دارند و شبه را زایل گردانند اگر بتوبه و انابت و استغفار باز آید خلاص دهند و اگر اصرار و استکبار او را بر استدبار دارد بعد از ان قتل فرمایند. » ( ص ۱۷ س ۱ تا ۶ ) . در حقیقت سنتهای سختی که عقوبت برگشتن از دین را قتل قرار داده بود نمیتوان گفت که قبل از آنکه اردشیر مذهب زردشتی را دین رسمی دولت کند وجود داشته بوده باشد ؛ بر خلاف ، تخفیفات باید متعلق بروزگار جدیدتری باشد یعنی زمانی که افکار و عقایدی که بیشتر متضمن نوع دوستی و نیکخواهی برای عموم باشد پیدا شده و شروع بغلبه بر عقاید سابقین نموده بوده و معتقدین بدان اصول سعی میکرده اند که بوسیله نسبت دادن آنها بمؤسس مشهور سلسله ساسانی عقاید نوع خواهانه خود را در قبال شدّت و سختگيرى متعصبين مذهى تفویت و نگهداری کنند همین نکته را در باب تخفیف عقوبت برای گناهانی که نسبت بشاه ) دولت ( و نسبت مردم دیگر ارتکاب میرفت و در نامۀ تفسر وصف شده است نیز میتوان گفت و خلاصه اینکه در این فصل ما (۱) اندرزهای اردشیر پایکان و وصایای او که بجهت شاهان بعد از خویش نوشته یکی از مآخذ عمده این رساله اختراعی (fiction ) بوده است ( مترجم ) .
