مجمع التواریخ برادزادۀ خویش را نیز در دست داشته و گاهی هم بانتقاد مطالب آن پرداخته است.
ارنست بر[۱] مستشرق آلمانی ناشر تاریخ زندیۀ علی رضا بن عبد الکریم شیرازی که به سال ۱۸۸۸ میلادی در لیدن هلند منتشر شده در مقدمهای که بزبان آلمانی بر آن نوشته بتشابه قسمتی از عبارات و مطالب مجمع التواریخ میرزا محمد خلیل و مجمل التواریخ میرزا ابو الحسن گلستانه (مخصوصا در سلطنت شاه سلیمان ثانی و شاهرخ) برخورده و میگوید که چون گلستانه کتاب خویش را پیش از تألیف میرزا محمد خلیل نگاشته «مسلما از کتاب او استفاده نکرده همچنین معلوم نیست که خلیل میرزا هم از این کتاب اقتباسی کرده و مطالبی برداشته باشد چه در این صورت در ضمن منابع خویش از این کتاب نامی میبرده و جای بسی شگفتی است که با آنکه کتاب میرزا خلیل یازده سال بعد از کتاب گلستانه تألیف شده وی این کتاب را ندیده باشد، شاید کمی نسخ آن که قطعا در آن زمان هم چندان منتشر نبوده موجب آن شده که کتاب گلستانه بنظر خلیل نرسد.
«پس از آنجا که بیشتر مطالب این دو کتاب با یکدیگر موافق است چنین میتوان حدس زد که هر دو یک مأخذ مشترک داشتهاند و چون در هر دو پادشاهی میر سید محمد متولی که در کتب دیگر یافت نمیشود بتفصیل ذکر شده میتوان چنین حدس زد که اخبار خانوادگی وی که بقول خلیل میرزا از مآخذ او بوده مورد استفادۀ گلستانه نیز واقع شده و بحکم شباهتی که در عبارت آن دو کتاب هست و در مواردی نیز جملههای آن دو با هم موافقند مسلما این مأخذ مکتوب بوده و از افواه مردم گرفته نشده است و چنانکه بتحقیق پیوسته داود میرزا پسر ارشد شاه سلیمان که پس از گرفتاری پدرش از مشهد بهندوستان گریخته در سالهای ۱۱۹۵ و ۱۱۹۶ در مرشدآباد زندگی میکرده پس ممکنست که گلستانه مطالب تاریخ خود را از سلطنت میر سید محمد تا عزل و کور شدن وی از همان نوشتههای میرزا داود گرفته باشد و بعد هم خلیل میرزا از همان
- ↑ Ernst Beer
