عمر ساکن مرشدآباد بنگاله و موافق یادداشتی که والد طاب اللّه ثراه این راقم عاصی در حین حیات برشتۀ تحریر درآورده بود اقتباس نموده و از بعضی نسخ متفرقۀ دیگر و از تقریر ثقات مستخبران برخی حالات مرقومه که بالمشافهه معاینه نموده بودند به صحت پیوست جمع نموده، بیت
| ز هر منزلی توشه برداشتم | ز هر خرمنی خوشۀ یافتم [کذا] | |||||
و آن را مسمی ساخت بمجمعالتواریخ تلخیصاً و اجمالاً ذکر مینماید امید که صاحبان بصیرت و بینائی باصلاح و درستی او کوشیده این نالایق بیسرانجام را معذور دارند، بیت:
| جائی که عقاب پر بریزد | از پشۀ لاغری چه خیزد | |||||
هر چند عبارات و الفاظ این رساله هیچگونه سزاوار تعریف و توصیف نیست نهایت چون حتی المقدور در تصحیح و توضیح وقایعی که در آن مندرج است سعی و کوشش نموده لهذا دو سه بیتی مناسب محل برشتۀ تسطیر درمیآورد، شعر:
| این نادره مجموعۀ اقسام سخن | گلهای کلام را بود چون گلشن | |||||
| بحریست لبالب از لئالی | پر از هنر و ز عیب خالی | |||||
| امید که گردد این در پاک | آویزۀ گوش اهل ادراک | |||||
مناللّه التوفیق و الاستعانة.
ذکر در بیان مبادی احوال امیر اویس و خروج او
بر نکتهسنجان دقیقهرس اوضاع عالم کون و مکان و طالبان اخبار جهان بیبنیان و مستفسران آثار اصناف فرق ما تقدم مخفی و پوشیده نماند که فرقۀ افاغنه قومیاند که در ما بین بلاد خراسان و هندوستان مسکن دارند و طول بلاد ایشان از جانب مشرق رود نیلاب است که آن را اهل هند دریای اتّک[۱] مینامند و از جانب مغرب توابع هرات
- ↑ غرض همان شط سند است که بمناسبت معبر نیلاب بر کنار این شط بین غزنین و پنجاب و بمناسبت قلعۀ اتک (ایضاً بر کنار همین شط نزدیک ملتقای کابل و سند) آن را رود نیلاب و دریای اتک نیز میخواندند.
