فرهنگ سروری که در اوایل قرن یازدهم هجری تألیف شده میگوید :
| ارتنگ بوزن فرسنگ نگار خانه که | چینیانی مانی نقاش او بوده چنانچه شاعر | |||||
| ز بس جادویها و نیرنگ او | بدو بگرویدند و ارتنگ او | |||||
| مانی | ... | |||||
و در رسالۀ حسین وفائی، ارتنگ بناء مثلثه آمده و گفته که بمعنی صورتهای است، و بتخانه را نیز گویند و دیگر کتابی است که در او اشکال مانی بود؛ این اصح معانی است و حکیم اسدی طوسی گوید که: «در لغت دری این کتاب را جز این یک نام بیش ندیده‌ایم و بباید دانست که در لغت فرس حرف تاء جز در ارتنگ و تغ (بت) نیامده».[۱] و بدین سبب‌ها ارتنگ را برای فارسی تبدیل کرده‌اند که ارژنگ باشد. انتهی سخن سروری.
و صاحب برهان قاطع گوید: «ارژنگ بازاء فارسی بر وزن و معنی ارتنگ است که نگارخانۀ مانی نقاش باشد گویند اصل این لغت باین معنی ارتنگ با تای مثلثه بوده تا را با زای فارسی بدل کرده‌اند... و بعضی گویند نام مانی ارژنگ بوده است و مانی دعائی است که کرده‌اند و لقب او شده است. و جمعی گویند نام نقاشی است غیر مانی و او نیز در هنروری مانند هانی بوده...... الخ.»
باز برهان در ذیل لغت «انگلیون» گوید: «... نام مانی نقاش هم هست و دیبائی نیز بوده است هفت رنگ... و این لغت هر جا که با عیسی و صلیب و چلیپا مذکور میکرده مراد از آن انجیل است و هرجا که با نقش و نگار و گل و لاله گفته شود غرض از آن کتاب مانی نقاش باشد.»
در اشعار متقدمین مانند فرخی و عنصری هم اشعاریست که مأخذ این نوشته لغویان شده است و همۀ آن اشعار اشاره بنقاشی هانی است، از آن جمله چند شعر از
- ↑ این دعوی بنیان ندارد چه ثاء مثلثه در لغات فرس قدیم و اوستا بسیار است که در ازمنۀ قدیم بسین تبدیل شده یا بتاء مثناة تصحیف یافته مانند «انورستان» که «اسورستان - سورستان» شده و «پوث» مخفف «یوثره» که «یس» بضم یاء نوشته شده و سپس «پسر» شده و «اثنین» نام پدر فریدون که «انین» و بعد بتصحیف «آبتین» بتقدیم باء بر ثاء خوانده شده و ثاء مثلثه بتاء مثناة تصحیف گردیده است و بسیاری دیگر.
