باسامی فارسی شبیه نیست[۱]
مانی چنانکه دیدیم دو اسم دارد یکی مانی و دیگری کوریکو که بعقیده برخی نام نخستين، لقب اوست[۲] و حقیر نیز بر این عقیده ام، زیرا در میان اسامی فارسی چنین ترکیبی دیده نشده است و باید از اسامی مربوط بتفال و دعا باشد. مانند (بمان) و (ما شاء الله) و در اینصورت اسم او (کریکو) بوده و لقبش مانی، یعنی (بمان) است. و معلوم نیست استادان فارسی چرایای مانی را مجهول و از یاهای مماله که با عیسی و موسی و خانی قافیه میشود گرفته‌اند، در آنصورت تلفظ آن نباید بوزن (خانی) باشد بلکه باید آنرا بروزن (دانه) و (خانه) تلفظ کرد ـ و املای (مانا) هم بجای مانی در کتب قدیم بنظر رسیده است و اهل اصطلاح میدانند که یاهای مجهول که در آخر یا اواسط کلمات فارسی در میآید احیاناً بشكل الف و با صوتی بین زیر و زبر که امروز بر ما مجهول است خوانده میشده ولی در عصر سامانیان و غزنویان این صوت، مجهول نبوده و بعدها نام حرف مذکور را یاء مجهول نهاده‌اند و از قراریکه محققین گفته‌اند در اوراق مكتشفه تورفان هم مانی بهمین نام مشهور ضبط گردیده است.
اما کریکو ـ قوربیقوی ـ قوربیج، که باختلاف لهجات مانی را بدان نام خوانده‌اند، کلمه غریبی است، و ابوریحان از قول (یحیی بن النعمان النصرانی) نقل می‌کند که وی در کتاب خود مانی را (قوربیقوس بن فتق) نامیده است و اگر قوربیقوس یا قوربیج (تاریخ الکلدی و الآثار) فارسی نبوده و آرامی یا نبطی باشد کار ما را آسان‌تر خواهد کرد و اتفاقاً یکی از نویسندگان آلمانی هم این نام را سامی ٤٦
- ↑ توضیح آنکه: مار بزبان سریانی بمعنی بزرك ورئيس وبعین مانند (مس) است که معنی آن بزرك و مه میباشد یعنی مریم بزرك، و شاید این هم نام سریانی (مس هو باخیم) بوده که نام مادر عیسی را با افزودن (مار) بوی داده اند.
- ↑ فردینان پوستی در کتاب نامهای ایرانی معنی آنرا ندانسته و نامی مذهبی فرض کرده و گوید لقب او است. برهان قاطع هم آنرا لقبی دعا مانند دانسته.
