طبع قاهره ص ٤٧١).
از نام این کتب و رسالها پیداست که مانی چنانکه در تواریخ ایران ذکر شده بر خلاف اقوال دشمنان سریانی وی که کتب او را بچهار کتاب منحصر کرده و بانها هم نسبت انتحال داده‌اند، مردی هنری و گوینده و نویسنده و فاضل و قوى الفکر بوده است و لقب (گوینده) (حکیم) (چیره دست) (صور) (سخن سنج) و غیره که فردوسی گفته است بر استی بروی راست میآمده است، و از اسامی این کتب و چند کتاب دیگر که نویسندگان رومی از قبیل (اوگوستین) ذکر کرده‌اند مانند (کنز الاحیاء) (کتاب دیوها) و ارتنگ یا ارژنگ که در ادبیات ما مشهور است معلوم میشود که وی مردی خیالپرور و شاعر منش نیز بوده و در ضمن تعالیم مذهبی خود قصص و روایات و افسانه نیز مینوشته است، چنانکه از رساله (سپس دو رو) (بابل بزرگ) (هند بزرگ) (شایل و سکنی) (سمعون و رامین) (فیروز و رامین) (سهراب در ده سالگی) (سهراب در ایران) و غیره پیداست که در آنها قصص و افسانه‌ائی بوده و یا مشحون بادبیات و اشعار بوده است، و بالجمله این کتب همه با غالب آنها مصور و دارای سرلوحهای مذهب و مجالس مجسم کننده بوده که از چند ورقه باقیمانده کشفیات (تورفان) میتوان بسایر آن آثار که ذکرشان در اشعار شعرای ما سایر و دایر گردیده است پی برد.
انکلیون مانی یا صحف انگلیون
مورخین اسلامی انجیلی (انکلیون) هم بمانی نسبت میدهند که ابن الندیم آنرا ذکر نکرده است، منجمله ابوریحان در الآثار الباقیه ص ۲۳ گوید: «پیروان مانی هم انجیلی علیحده دارند که از آغاز تا انجام بر خلاف انجیلی است که در نزد نصاری است...» و باز در صفحه ۲۰۸ از همان کتاب گوید: «و الف کتباً کثیرة کانجیله و الشابورقان و کنز الاحیاء[۱] و سفر الجبابره و سفر الاسفار و مقالات کثیرة زعم فیها أنه بسط ما رمز به المسیح...».
- ↑ اوگوستین نویسنده رومی این کتاب را شاهکار مانی نامیده است.
