و خطائی است، و در تاریخ چین مکرر ازین شهر نام برده شده است. منجمله در موقع سقوط دولت ایران و فتوحات اسلامی، امپراطور چین در در (۷۹۲ مسیحی) شروع بمداخله در مملکت تبت و کاشغر و ترکستان و سغد و تخارستان نمود و چهار محكمه نظامی در ترکستان چین و کاشغر و ترکستان و ماوراء النهر ساخته و در هر کدام از آنها قوای نظامی ساخلو گذاشت و بدینوسیله تجارت چین را که اهالی تبت که آنروزها دولتی مقتدر شده بود در دست گرفته و داشتند از بین میبردند، حمایت نمود و این قوای نظامی مأمور بودند که امرای محلی را محترم شمرده و در امور عرفی و اجتماعی داخله ممالك مداخلات نکرده و دولت چین از آنها بهدایایی که میدادند و توسط سفیری بدربار چین میفرستادند قناعت داشت، بر طبق تاریخ چین یکی از آن امارتها خان نشین (تورفان) بوده است که در سال ۹۹۲ مطابق با ۷۳ هجری شاهزاده ترك مانوی کیش (تورفان) با حاکم نظامی چین همدست شده و با دولت تبت بنفع دولت چین جنگ کرد و چند محکمه و قلعه نظامی را که مردم ثبت از تصرف قوای ساخلوی چین بیرون آورده بودند دوباره بدست آورد و بچین تسلیم کرد[۱]، ازین معنی بر میآید که تورفان در آن اوقات قوی ترین ممالك تركستان بوده که دولت چین بوسیله امیر تورفان بر دولت مقتدر تبت غالب شده و نفوذ خود را بار دیگر در ترکستان بر قرار ساخت. ستر جکسن در کتاب خود گوید مانویت تا قرن هفدهم میلادی در ترکستان وجود داشته است (رجوع شود بمقدمة كتاب مذكور).
كتابهای مانی بنقل ابن الندیم
مورخین سریانی بیشتر از سه چهار کتاب که ذکر آنها گذشت برای او ننوشته اند لیکن در تواریخ اسلامی کتبی زیاد از وی نامبرده شده است و از همه بیشتر صورت ابن الندیم است که در الفهرست یاد کرده و گوید:
۱ ـ كتاب سفر الاسفار که محتوی بر ابوابی است: «باب ذكر الديصائيين ـ باب شهادة يستاسف على الحبيب، باب شهاد[۲] على نفسه ليعقوب، باب ابن الأرمله
