مانی گرفکو پسر پاتک همدانی یا نیشابوری الاصل که[۱] در بابل متولد شده صاحب کیش (ثنوی) مدعی نبوت درسنه ۲۷ از تاریخ اسکندر و درسال چهارم پادشاهی اردوان اشکانی آخرین پادشاه از سلسله اشکانیان (حدود ۲۱۵ - ۲۱۶ میلادی) متولد و در عهد اردشیر بابکان مدعی نبوت شده و در زمان شاپور اول از ایران بروایتی اخراج و بروایتی سفر اختیار کرد، و در سنه (۲۷۰) بایران بازگشت و بروایتی هرمزد پسر شاپور (۲۷۲ - ۲۷۳) و خود شاپور اول بدو گرویدند، و بالاخره در شاهنشاهی بهرام اول پسر هرمزد اول (۲۷۶ - ۲۷۷) بنا بفـتوای مؤبدان کشته شد.
مردی که این مختصر را در ترجمه حال وی نگاشتیم، یکی از مردمان تاریخی است که تا چند سال پیش از این علمای علم تاریخ و مستشرقین و سایر فضلای عالم چندان اهمیت بنقل و تدوین ترجمه و تعالیم او نمیدادند، ولی از اتفاقات و تصادفات غریبه در حدود سنوات ۱۹۰۲ - ۱۹۰۳ مطابق (۱۳۲۱ - ۱۳۲۲) هجری قمری دلائلی بدست برخی از علمای فرنگستان آمد که در ترکستان چین خرابه هائی آنجا آثاری از مانویت و کتب مانی بدست میآید، و عاقبت در ۱۹۱۴ که سال اول جنگ بین الملل بود، چند دسته از نقابان و کاشفان آثار قدیمه از ملل مختلفه بترکستان چین رفته و در حوالی محلی که شهر تورفان قدیم در آنجا بوده است حفاری کردند و آثار بسیار گرانبهائی از مانویان بدست افتاد که تا امروز قسمتی از توجه اهل علم را از مد نظر تاریخ و ادب و نقاشی و ملل و نحل، بسوی خود متوجه داشته و تا بحال چندین کتاب در این باب تألیف کرده اند، و بالاخره مانی شناسی، یکی از شغل های شاغل اهل فضل و کمال قرار گرفته است. ولی متأسفانه در این مملکت با بودن منابع قدیسه تا کنون اقدام کاملی
- ↑ پروفسس جمکسن گوید: مانی در قریه بنام (مردینو) نزدیك شهر جدید بغداد متولد نشده است (رجوع شود بمقدمه کتاب پروفسس جمکسن منطبعه نیویورک)
