ادیان مختلفه موجودۀ آنزمان با ذوقی سرشار ترکیب شده بود لذا ذخایر آن مطابق احتیاجات آنزمان کامل بود و قادر بود که با هر طبیعتی سازگار آید. با وجود تعرضات زیاد که در ایران و مغرب باین کیش جدید وارد شد معذلک بسرعتی غریب در ایران و مشرق ایران و اروپا وافریقا منتشر گردید و حتی بعد از فتوحات اسلامی و تابش دین اسلام، باز زنادقه و مانویان در ایران تا دیری مرکز خود را صیانت کردند.
مانویت در مغرب:
اولین بار که این تعالیم داخل رومیه الصغرى شد درسنه ۲۸۰ مسیحی درعصر امپراطور (پروبوس) بود، و از سنه ۳۳۰ ببعد در امپراطوری روم بانتشاری سریع شروع نمود.
مرقیونیه و مسیحیانی که بکسب معلومات خود سر در پی یک نوع مسیحیت منطبق با دلایل معقولی نهاده بودند از انصار این دین قرار گرفتند. انتقاداتی که از کلیسای جاثلیقیه (کاتولیک) داشت بیشتر موجب قوت آن در غرب گردید، تمام مشکلاتی را که انجیل کاتولیک پیش پای مرد هوشیار میگذارد حل کرد و آسان ساخت، عوض فرضیات کاتولیکها در جبر و اختیار، یک عقیده بسیار ساده راجع به ثواب و گناه پیش پای مسیحیت نهاد، مسئله اب وابن و سایر اشکالات را که مردم آن روزگار قادر بر درک آن نبودند او حل کرد.
هرچه مانویت در مغرب پیش رفت بیشتر شکل فلسفه و رنگ مسیحیت بخود گرفت، ولی در سوریه پاک و بی آلایش باقی ماند، در افریقای شمالی (مصر و الجزایر) کشیشان در آن داخل شدند، سنت اوگوستین روحانی معروف نه سال در عداد (صدیقین) در آمد، فوستوس زاهد معروف در مغرب یکی از معلمین مانویه بود.
سنت اوگوست، بعد از نه سال از دین مانی برگشت و کتابی بر ضد آن دین نوشت. در ایران از مانویان قدیم خبری نداریم، ولی یقین داریم از طرف شاهنشاهان متدین زردشتی و مؤبدان که تازه بنای کیش یگانه پرستی خود را بالا برده بودند و دین
