اول مانی را نکشته و این خبر اساس درستی ندارد[۱] زیرا شاپور اول در سنه ۲۷۲ مرده است . و عجب این است که مورخین مشرق مجادلات ارخلاوس و مانی را ذکر نکرده اند ، حتی آنکه نام ارخلاوس در نزد آنان مجهول است ، جز آنکه اسم (مار عبد يشوع) نامی را آورده اند که او هم اسقف کشکر بوده است ، و در اواخر قرن سوم میزیسته یا اوایل قرن چهارم و گفته اند که وی مردی عالم و فاضل بوده و در مجمع تفتیش و تحقیق مذهبی که پاپ كاتولیك در (سالیق) دایر کرده بود در سنه ۳۱۷ حاضر بوده است و بعقیده این مورخ ارخلاوس بزبان یونانی تصحیف (عبدیشوع) است در کلدانی ... انتهی قول مورخ تاریخ کلده و آشور ج ۲ ص ٢٢-٢٤ طبع بیروت .
اوراق مکتشفه عبارتست از اوراق جدا شده و شیرازه گسسته ای که بهیئتهای علمی آلمانی - انگلیسی و روسی در سنوات بین ۱۹۰۲-۱۹۱۴ در خرابها و ریگزارهای شهر تورفان که واقع است در یك قسمت از صحرای کی ترکستان خطا کشف شده و هر چند اهالی محل قبل از اینکه این اساتید بکار حفاری بپردازند پنج کاری از اوراق مذکور را که گویا از حفره ای بیرون آورده بودند سر بآب جهالت و تعصب داده برودخانه ریخته اند ولی معذلك كله آنچه باقی مانده و بدست آمده بسی قابل توجه است .
این اوراق عبارت از صفحات پاره شده ایست که بعضی از آنها مصور و مذهب است ، و بخطوط مختلفه پهلوی سغدی و ایغوری است ، و قسمتی از کتاب (شاپورگان) مانی در بین این کتبست ، و مجالس تصویری هم که دارد غالباً مجالس درس و یا تحصیل علم موسیقی است؛ که استادی نشسته و تلامذه پیرامون او بکار درس و یا تحصیل علم موسیقی است ، و مجالس تصویری هم که دارد غالباً مجالس
- ↑ معلوم میشود در میان سریانیان مشهور بوده که مانی بدست شاپور اول کشته شده است . در صورتیکه مطابق تواریخ ما مانی بدست بهرام بن هرمز نبرة شاپور بقتل رسیده است ، و سایر تواریخی هم که سریانیان بدان اشاره کرده اند از همین قبیل بی اساس است و تاریخ صحیح همانست که ابوریحان از قول خود مانی نقل کرده است .
