و همنام رسولان شرقی مسیح کرده است ... » الی آخر.
این مورخ مرگ مانی را در نتیجه عدم معالجه فرزند پادشاه ایران دانسته است و اپیفانوس هم - که تهمتهای عجیب او در بارۀ مانی از فرط غرض معروف است - مرگ مانی را در نتیجه عدم معالجه پسر شاه میدند ولی میگوید: «از محبس گریخت و مدتی در سوریه و بلاد عرب بماند تا بار دیگر او را بایران خواستند و کشتند ..... سپس از ذکر برخی کتب مانی و نقل روایت أبی‌فانوس کشیش که قبلاً گذشت، گوید:
تعالیم مانی انتشار سریعی در تمام مشرق یافت و از مشرق بافریقا و اروپا نیز سیر کرد و علمای بسیاری تعلیمات او را تضعیف کردند که مشهورترین آنان (ارخلاوس کلدانی) اسقف کشکر بود.[۱]
این ارخلاوس دوستی داشت که او را (مارقیل) میگفتند و مردی متمول و با عاطفه بود، مانی بدو نامه نوشت و او را بدین تازه دعوت نمود، و خود نیز در عقب نامه خود برای تبلیغ مارقیل و تشریح و توضیح مذهب و دین جدید خویش بنزد (مارقیل) شتافت، مارقیل نیز ارخلاوس دوست خود را طلبید تا بامانی مجادله کند، مانی شروع بمجادله و مکالمه نهاد و ارخلاوس عقاید مانی را با براهین قاطعه تضعیف نمود و این مجادله از افضل مجادلات دینی و مشهورترین آنها محسوب میشود.
مجادلات مذکور در حدود قرن رابع از زبان کلدانی بیونانی و سپس از یونانی بلاتینی ترجمه شده است. علما معتقدند که مجادله مزبور در سنه ۲۷۷ مسیحی واقع گردیده است، ولی از کلام (ایلیای نصیبینی) و (میخائیل رابو) ظاهر میشود که این مجادله در اواخر قرن سوم بوده است، چه شخص اولی مینویسد که: تعالیم مانی در سنه ۲۷۹ ظهور کرده و دومی که میخائیل باشد گوید ظهور تعالیم وی در سنه ۲۸۱ است. بالجمله از بیانات آن هر دو چنین مستفاد میشود که شاپور ۱۸
- ↑ ظ: کسکر، کوره‌ای که قصبه آن واسط است «یاقوت».
