ﻫﺮﮐﺲ در ﺗﺮازو ﮐﺸﯿﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ،ﭘﯿﻐﻤﺒﺮان ﻫﺮﯾﮑﯽ ﺑﻪ »اﻣﺖ« ﺧﻮد ﻣﯿﺎﻧﺠﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ،ﺳﭙﺲ از روی ﭘﻞ ﺑﺎرﯾﮏ و ﺑﺮﻧﺪه «ﺻﺮاط» ﮔﺬﺷﺘﻪ ،ﯾﮑﺪﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ رﻓﺖ و ﯾﮑﺪﺳﺘﻪ ﺑﻪ دوزخ ﺧﻮاﻫﻨﺪ اﻓﺘﺎد.
و ـ در دﯾﻦ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺮدم ﺧﺪا را ﻣﯿﺸﻨﺎﺳﻨﺪ ﺑﺎﯾﺪ آﯾﯿﻦ او را (درﺑﺎره ﮔﺮداﻧﯿﺪن ﺟﻬﺎن) ﻧﯿﺰ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ .ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ ﺧﺪا ﺑﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ آﯾﯿﻦ او ﺳﻮدی ﻧﺪارد .ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن از آﯾﯿﻦ ﺧﺪا ﻧﺎآﮔﺎﻫﻨﺪ ،و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎورﻫﺎ و ﮐﺎرﻫﺎﺷﺎن ﺑﻪ آﺧﺸﯿﺞ آن آﯾﯿﻦ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ و ﻣﻦ اﯾﻨﮏ ﻣﺜﺎﻟﻬﺎﯾﯽ را ﻣﯿﻨﻮﯾﺴﻢ :
(۱ اﯾﻦ ﺟﻬﺎن از روی ﯾﮏ ﺳﺎﻣﺎﻧﯽ ﻣﯿﮕﺮدد و ﻫﺮ ﮐﺎری در آن ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮐﺎر دﯾﮕﺮی ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰی ﺑﯽ ﺷُﻮﻧﺪ [۱]ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻮد .ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﭘﯽ ﮐﺎرﻫﺎی ﺑﯽ ﺷُﻮﻧﺪ و ﺑﯿﺮون از آﯾﯿﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻣﺜﻼً ﺑﻪ ﺑﯿﻤﺎری ﺑﺎ دﻋﺎ درﻣﺎن ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ ،ﺑﺮای ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺧﻮد «ﻣﻌﺠﺰه» ﯾﺎ «ﮐﺮاﻣﺖ» ﻣﯿﺸﻤﺎرﻧﺪ ،ﺑﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻋﯿﺴﯽ ،و ﭘﯿﺪاﯾﺶ اﻣﺎم ﻧﺎﭘﯿﺪا ،و زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺟﺎوﯾﺪ ﺧﻀﺮ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﯿﺮون از آﯾﯿﻦ ﺟﻬﺎن اﺳﺖ ﺑﺎور ﻣﯿﺪارﻧﺪ ،و اﮔﺮ ﺷﻤﺎ اﯾﺮادی ﮔﯿﺮﯾﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﻨﺪ» :از ﻗﺪرت ﺧﺪا ﭼﻪ ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ؟» .از ﮔﻤﺮاﻫﯽ اﯾﻦ ﻧﻤﯽ داﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا ﺑﺮای ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺧﻮد ﻣﺮزی ،و ﺑُﻬﺮ ﮐﺎرﻫﺎﯾﺶ آﯾﯿﻨﯽ ﮔﺰارده اﺳﺖ» .ﻧﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻮد».
(۲ اﯾﻦ ﺟﻬﺎن ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ اﺳﺖ .ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﯾﮏ ﺑﻨﺪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ای از آﯾﯿﻦ ﺟﻬﺎن ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ و ﺑﺎﯾﺪ ﻫﺮ زﻣﺎن ﻧﯿﮑﯿﻬﺎی دﯾﮕﺮی در آن ﭘﯿﺪا ﺷﻮد .وﻟﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن واروﻧﻪ اﯾﻦ را ﻣﯿﺸﻨﺎﺳﻨﺪ و در ﻧﺰد آﻧﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ از اﮐﻨﻮن و آﯾﻨﺪه ﺑﻬﺘﺮ ﻣﯽ ﺑﻮده .در ﺳﺎﯾﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻧﺎﻓﻬﻤﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد ارج ﻧﻤﯽ ﮔﺬراﻧﺪ و ﻫﻤﯿﺸﻪ در اﻧﺪﯾﺸﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﯿﺒﺎﺷﻨﺪ ،و اﯾﻦ ﯾﮑﯽ از ﺷُﻮﻧﺪﻫﺎی ﭘﺲ ﻣﺎﻧﺪن اﯾﺸﺎن ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ.
(۳ اﯾﻦ ﺧﻮاﺳﺖ ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮔﺎه ﯾﮑﺒﺎر ﺟﻨﺒﺶ ﺧﺪاﯾﯽ رخ دﻫﺪ و ﯾﮏ راه رﺳﺘﮕﺎری ﺑﻪ روی ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن ﺑﺎز ﮔﺮدد و ﮔﻤﺮاﻫﯿﻬﺎ از ﻣﯿﺎن رود .ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن آﻧﺮا ﺑﺎ اﺳﻼم ﭘﺎﯾﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻤﺎرﻧﺪ و ﺑﯿﺨﺮداﻧﻪ دﺳﺖ ﺧﺪا را ﺑﺴﺘﻪ ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ .اﮔﺮ ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﻬﺎ ﺳﺎل ﻧﯿﺰ ﺑﮕﺬرد دﯾﮕﺮ ﺧﺪا ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﭘﺮداﺧﺖ.
(۴ در ﺣﺎل آﻧﮑﻪ درﺑﺎره زﻣﺎن ،آن ﺑﺎور را ﻣﯽ دارﻧﺪ و درﺑﺎره ﺟﻨﺒﺶ ﻫﺎی دﯾﻨﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽ ﭘﻨﺪارﻧﺪ، ﻣﯽ ﺑﯿﻮﺳﻨﺪ [۲] در آﺧﺮ زﻣﺎن ﻋﯿﺴﯽ از آﺳﻤﺎن ﻓﺮود آﯾﺪ ،و ﯾﺎ ﻣﻬﺪی ﭘﯿﺪا ﺷﻮد و ﺟﻬﺎن ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺑﻪ رﻧﮓ دﯾﮕﺮی اﻓﺘﺪ. آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ آﯾﯿﻦ ﺧﺪاﺳﺖ ﻧﻤﯽ ﺷﻨﺎﺳﻨﺪ و از ﭘﻨﺪار ﺧﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎداﻧﯿﻬﺎ ﭘﺪﯾﺪ آورده اﻧﺪ.
اﯾﻨﻬﺎ ﺷﺶ رﺷﺘﻪ ﮔﻤﺮاﻫﯿﻬﺎی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﺴﺖ .اﯾﻨﻬﺎ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ ﮔﻤﺮاﻫﯽ ﺑﺰرگ و رﯾﺸﻪ دار دﯾﮕﺮی ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ .اﯾﻨﻬﺎ ﻫﺮﯾﮑﯽ ﺑﺪﺗﺮ و زﯾﺎن آورﺗﺮ از ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻻت و ﻫﺒﻞ اﺳﺖ.
اﯾﻨﻬﺎ ﻧﺎداﻧﯿﻬﺎﯾﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻪ وﯾﺮاﻧﯽ ﺟﻬﺎن و ﭘﺴﺘﯽ ﺗﻮده ﻫﺎ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد .دﯾﻦ ﮐﻪ آدﻣﯿﺎن ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از اﯾﻨﻬﺎ و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻨﻬﺎﺳﺖ.
از آﻧﺴﻮی اﻧﺒﻮه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﮔﺮﻓﺘﺎرﻧﺪ .اﯾﻨﻬﺎ ﻧﺎداﻧﯿﻬﺎی ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺟﺎﻣﻊ ازﻫﺮ و ﻋﻠﻤﺎی ﻧﺠﻒ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ .ﺑﻤﺎﻧﺪ آﻧﮑﻪ ﻣﺮدم ﻋﺎﻣﯽ ﺑﺎ ﮔﻤﺮاﻫﯿﻬﺎی ﻓﺮاوان دﯾﮕﺮی دﭼﺎرﻧﺪ .ﺑﻤﺎﻧﺪ آﻧﮑﻪ ﭼﻨﺪ رﺷﺘﻪ ﺑﺪآﻣﻮزﯾﻬﺎ و ﮔﻤﺮاﻫﯿﻬﺎی ﺑﺰرگ دﯾﮕﺮی ـ از ﺷﯿﻌﯿﮕﺮی ،ﺑﺎﻃﻨﯿﮕﺮی ،ﺻﻮﻓﯿﮕﺮی ،ﺧﺮاﺑﺎﺗﯿﮕﺮی ،ﻓﻠﺴﻔﻪ ﯾﻮﻧﺎن ،ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻬﯿﮕﺮی ،ﺑﻬﺎﯾﯿﮕﺮی ـ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن و
