ﻫﻤﺎن ﺗﺒﺮﯾﺰ ،دﯾﻮاﻧﻪ ای ﻻت و ﺳﺮاﭘﺎ ﺑﺮﻫﻨﻪ ﺑﻨﺎم »ﻏﻔﺎر وﮐﯿﻞ« ﻣﯿﺒﻮدی ﮐﻪ در ﺑﺎزارﻫﺎ ﺑﻪ اﯾﻨﺴﻮ و آﻧﺴﻮ دوﯾﺪی و ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﻻﺗﯽ و ﻟﺨﺘﯽ ،ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺳﺨﻦ از ﭘﻮل و داراک [۱]راﻧﺪی و ﺣﺴﺎب از ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن و ده ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﮐﺮدی.
ﺑﻪ ﯾﺎد اﻓﺘﺎد ﮐﻪ در ﻫﻤﺎن ﺗﺒﺮﯾﺰ و آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺳﻪ دﺳﺘﻪ اﻧﺪ :ﺳﻨﯽ و ﺷﯿﻌﯽ و ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻬﯽ (ﮔﻮران) .ﺷﯿﻌﯿﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﻪ اﻧﺪ :ﺷﯿﺨﯽ و ﻣﺘﺸﺮع و ﮐﺮﯾﻤﺨﺎﻧﯽ .ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﺻﻮﻓﯿﺎن ﮐﻪ دﺳﺘﻪ ای دﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ،و ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﺑﻬﺎﯾﯿﺎن ﮐﻪ از ﻣﯿﺎن ﺷﯿﻌﯿﺎن ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﻧﺪ.
ﺑﻪ ﯾﺎد اﻓﺘﺎد ﮐﻪ اﯾﻦ دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﺧﻮﻧﻬﺎی ﺑﺴﯿﺎر از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ رﯾﺨﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﺎ آﻏﺎز ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺑﯿﮑﺒﺎر ﺟﺪا از ﻫﻢ زﯾﺴﺘﻨﺪی و اﮐﻨﻮن ﮐﻪ اﻧﺪک آراﻣﺶ و آﻣﯿﺰﺷﯽ در ﻣﯿﺎﻧﺴﺖ ﺑﻨﺎم اﯾﺮاﻧﯿﮕﺮﯾﺴﺖ و ﺧﻮد ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺟﻨﺒﺶ ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.
ﺑﻪ ﯾﺎد اﻓﺘﺎد ﮐﻪ در ﻫﻤﺎن ﺗﺒﺮﯾﺰ در ﺳﺎل ) 1330ﻗﻤﺮی) ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ روز ﻋﺎﺷﻮرا ﺛﻘﻪ اﻻﺳﻼم ﭘﯿﺸﻮای ﺷﯿﺨﯿﺎن را ﺑﻪ دار زدﻧﺪ ،ﻣﺘﺸﺮﻋﺎن ﺷﺎدﻣﺎﻧﯿﻬﺎ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺣﻨﺎ ﺑﻪ دﺳﺘﻬﺎی ﺧﻮد ﺑﺴﺘﻪ اﻧﺪ.
ﺑﻪ ﯾﺎد اﻓﺘﺎد ﮐﻪ در ﻫﻤﺎن ﺗﺒﺮﯾﺰ در ﻫﻤﺎن ﺳﺎل ،1330ﭼﻮن ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﻧﮑﻮﻻ ﺳﺮان آزادﯾﺨﻮاﻫﯽ را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﯾﮑﺎﯾﮏ ﺑﻪ دار ﻣﯽ ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ ﻣﻼﯾﺎن و دﯾﮕﺮان ﺗﻠﮕﺮاف ﺧﺸﻨﻮدی و ﺳﭙﺎﺳﮕﺰاری ﺑﻪ او ﻣﯽ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ.
ﺑﻪ ﯾﺎد اﻓﺘﺎد ﮐﻪ در ﻫﻤﺎن آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻫﺮ زﻣﺎن ﮐﻪ ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﮐُﺮدان اﻓﺘﺪ رو ﺑﻪ دﯾﻪ ﻫﺎی ﺷﯿﻌﯽ ﻧﺸﯿﻦ ﮔﺰارﻧﺪ و دﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﺎراج و ﮐﺸﺘﺎر ﺑﮕﺸﺎﯾﻨﺪ .و ﯾﮑﯽ از آن ﺗﺎراﺟﻬﺎ و ﮐﺸﺘﺎرﻫﺎ در ﺳﺎل ) 1320 ﺷﻤﺴﯽ) ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ دﯾﻪ ﻫﺎی ﭘﯿﺮاﻣﻮن اروﻣﯽ رﯾﺨﺘﻨﺪ و ﭘﺴﺘﺎﻧﻬﺎی زﻧﺎن (ﯾﺎ ﺑﻬﺘﺮ ﮔﻮﯾﻢ :ﺧﻮاﻫﺮان اﺳﻼﻣﯽ ﺧﻮد) را ﺑﺮﯾﺪﻧﺪ.
اﯾﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﯾﺎد اﻓﺘﺎد و ﻧﺪاﻧﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻧﺎ آﮔﺎﻫﯽ آن ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه و ﻫﺰاران ﻣﺎﻧﻨﺪ او ﺑﺨﻨﺪم و ﯾﺎ ﺑﻪ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ و ﮔﻤﺮاﻫﯽ اﯾﻦ ﻣﺮدم ﺑﮕﺮﯾﻢ.
ﺑﻪ ﺳﺨﻦ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ داﻣﻨﻪ ﻧﻤﯽ دﻫﻢ :اﯾﻦ دﺳﺘﮕﺎه را ﺑﺎ اﺳﻼم ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻬﻤﺒﺴﺘﮕﯽ (ﺑﺪاﻧﺴﺎن ﮐﻪ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﺴﺖ) ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ .اﯾﻦ دﺳﺘﮕﺎه از آن اﺳﻼم ﺑﺴﯿﺎر دور اﺳﺖ .اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ» :ﺑﻪ اﺻﻠﺶ ﺑﺎز ﻣﯽ ﮔﺮداﻧﯿﻢ» ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﯿﻢ ﺳﺨﻨﯿﺴﺖ ﻧﺎﻓﻬﻤﯿﺪه و ﻧﺎﺳﻨﺠﯿﺪه .ﺑﺎزﮔﺮداﻧﯿﺪن اﯾﻦ دﺳﺘﮕﺎه ﺑﻪ آن اﺳﻼم ،ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﮔﻤﺮاﻫﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﻣﯿﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﺴﺖ ـ از ﺷﯿﻌﯿﮕﺮی ،ﺑﺎﻃﻨﯿﮕﺮی ،ﺟﺒﺮﯾﮕﺮی ،ﺧﺮاﺑﺎﺗﯿﮕﺮی ،ﻓﻠﺴﻔﻪ ﯾﻮﻧﺎن ،ﺻﻮﻓﯿﮕﺮی ،ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻬﯿﮕﺮی ،ﮐﺮﯾﻤﺨﺎﻧﯿﮕﺮی ،و ﭘﺲ از ﻫﻤﻪ ﻣﺎدﯾﮕﺮی ـ ﭘﺮدازد و ﺑﺎ ﯾﮑﺎﯾﮏ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﮐﻮﺷﺶ ﺑﺮﺧﯿﺰد و ﺑﻪ ﮐﻨﺎر ﮔﺮداﻧﺪ ،و از آﻧﺴﻮی ﻣﻌﻨﯽ ﻗﺮآن را ﺑﺪاﻧﺴﺎن ﮐﻪ ﻓﻬﻤﯿﺪه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﺨﺴﺖ ﻣﯽ ﺑﻮده ﺑﺎز ﻧﻤﺎﯾﺪ ،و ﺑﻨﯿﺎد دﯾﻦ را ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﻮده ﻧﺸﺎن دﻫﺪ .از اﯾﻦ راﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺘﻮان دﯾﻦ را ﺑﻪ اﺻﻠﺶ ﺑﺎز ﮔﺮداﻧﯿﺪ ،و اﯾﻦ ﮐﺎر ده ﺑﺮاﺑﺮ دﺷﻮارﺗﺮ از ﺑﻨﯿﺎدﮔﺰاری ﺧﻮد اﺳﻼﻣﺴﺖ .زﯾﺮا در ﺑﻨﯿﺎدﮔﺰاری اﺳﻼم ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﯾﮏ ﮔﻤﺮاﻫﯽ )ﮐﻪ ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺳﺎده ﻋﺮب ﻣﯽ ﺑﻮد( ﮐﻮﺷﺶ رﻓﺘﻪ و در اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺑﺎ ده ﮔﻤﺮاﻫﯽ رﯾﺸﻪ دارﺗﺮ و ﺑﺰرﮔﺘﺮ از آن ﮐﻮﺷﯿﺪه ﺷﻮد .ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎری را ﮐﺴﺎﻧﯽ (ﮐﺴﺎن ﮔﻤﺮاﻫﯽ) ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪی؟!.
آﻧﮕﺎه ﮔﺮﻓﺘﻢ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪی ،ﻣﮕﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﮔﺮدن ﮔﺰاردﻧﺪی؟! .ﻣﮕﺮ ﻧﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺮوان ﻫﺮ ﮐﯿﺸﯽ آﻧﺮا اﺻﻞ اﺳﻼم ﻣﯿﭙﻨﺪارﻧﺪ و ﻫﺮﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﮐﯿﺸﺸﺎن ﯾﮑﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ ،و ﭼﺎره ﺟﺰ ﺑﺮاﻧﺪاﺧﺘﻦ آن ﮐﯿﺸﻬﺎ ﻧﯿﺴﺖ؟!.
- ↑ داراک = ﻣﺎل ،آﻧﭽﻪ دارﻧﺪ (وﯾﺮاﯾﻨﺪه)
